actuele info programma kunstenaars kunstinstellingen route arrangementen contact art2connect sponsors

Vind(TH) je kunst op straat!(?)

GRAFFITI IS GEEN KUNST!!!!
Althans er is nooit een graffiti-schrijver geweest die zijn piece plaatste om zo de aandacht te trekken van een curator. Writers van het eerste uur gebruikten wel een watervaste marker om de aandacht te trekken, maar enkel en alleen van vrienden en andere lokale jongeren... Respect en local fame daar draait het om! Met de marker in de hand adverteerden en promootten de vandalen zichzelf in metro’s en op muren in de stad. Vandalen, aangezien er niemand was die, destijds, het gekalk van de jeugd kunst noemde. Terwijl het metro-reizende publiek zich mateloos ergerde aan het watervaste geweld van de jeugd, werd het voor de writers zelf steeds moeilijker om zich met simpele tags van de rest te onderscheiden.

De uitvinding van de spuitbus, in combinatie met het gebrek aan autoritair toezicht, bood de mogelijkheid aan creatievelingen om de tags groter en visueel aantrekkelijker te maken en zo andere writers te kleineren. De reputatie van een writer hing niet alleen meer af van het aantal tags en de locaties waar die tags te vinden waren, maar stijl werd het nieuwe, meest belangrijke element binnen de graffiti. Het zetten van een piece vereiste ook meer aandacht en moeite van de schrijvers en maakten het onmogelijk om het te doen in de metro tijdens een trip door de stad. Crews van writers trokken er dan ook ’s nachts op uit om wildstyle pieces te zetten op de buitenkant van treinen. De ‘thrill’ om er ’s nachts op verboden terrein schilderingen te maken, en het resultende kat en muisspel met de politie speelt ook een belangrijke rol in de ervaring van de jonge vandalen/kunstenaars.

Eind jaren zeventig was graffiti niet de enige nieuwe discipline waar jonge creatievelingen uit de stad in de vorm van een battle uit maakten wie de beste was. In dezelfde periode haalden breakdancers de raarste moves uit op de dansvloer om daarmee de opponenten hun plaats te wijzen, streden MC’s verbaal om de eer, en onderscheidden DJ’s zich van elkaar met het beste sound systeem en DJ-technieken. Naast de battle-traditie is de drift naar het creëren van iets van henzelf (met zeer beperkte middelen) een belangrijk aspect wat deze verschillende disciplines (muziek, dans en kunst) aan elkaar verbindt. De verschillende uitingen worden vaak als dè elementen van de hiphop cultuur genoemd, mede omdat ze in dezelfde periode in dezelfde stad tot volle wasdom kwamen en de jeugd ze vanaf daar zelf verder ontwikkeld heeft.
HipHop-puristen zien deze verschillende elementen onlosmakelijk met elkaar verbonden, terwijl veel graffiti artiesten graag benadrukken dat de verschillende disciplines niet van elkaar afhankelijk zijn. Graffiti is ontstaan doordat jongeren over de hele wereld hun stem wilden laten horen in een leefomgeving waarvan ze steeds verder vervreemd raakten. Deze drang om te creëren staat los van de andere hiphop elementen. De ontwikkeling van tags naar wildstyle pieces viel qua tijd en plaats samen met de andere disciplines in New York en wordt hierom door velen als onderdeel van HipHop cultuur gezien.

In Nederland waren de taggers van het eerste uur veel meer punkgeoriënteerde en waren zij zich niet bewust van de ontwikkeling op het gebied van muziek en dans aan de andere kant van de oceaan. De eerste piece in Amsterdam werd door een Amerikaanse pionier gezet in 1982: Quik. Zijn piece in de Van Eeghenstraat daagde Nederlandse taggers uit om zich de wildstyle-techniek eigen te maken en mee te doen aan de stijl-strijd, naast de race om het aantal tags die hier ook al plaatsvond. Quik was toentertijd in Nederland om zijn werk op canvas te exposeren in de galerij van Yaki Kornblitt. Kornblitt heeft ook de allereerste canvas van Blade, een andere Amerikaanse pionier, aangekocht en dat werk is nu nog te bewonderen in het Groninger Museum. De mogelijkheid voor Quik, Blade en andere Amerikaanse pioniers om hun werk te exposeren binnen de kringen van de gevestigde, internationale kunst orde laat zien dat tijdsgeest van de kunst zich niet laat vangen in traditionele waarde-oordelen. De ontwikkeling van tags naar pieces onstond buiten gevestigde circles, maar binnen een subcultuur van New Yorkse jeugd. Het doel was om zich te onderscheiden van de anderen binnen de subcultuur, maar het resultaat werd door de gevestigde orde toegelaten in galerieën en musea. De kunst werd omarmd en de rebelse schrijvers werden geaccepteerd als kunstenaars.

De waardering van de gevestigde orde voor de jonge kunstvorm blijkt een hype. Nadat deze midden jaren tachtig overgewaaid is zijn er maar weinig kunstenaars die de kans krijgen om WildStyle-pieces in een galerie of museum te exposeren. Dit betekent echter niet dat de kunstvorm zich niet ontwikkelt. Op straat blijven de kunstenaars elkaar overtroeven waardoor de stijl van de pieces zich blijft ontwikkelen.

Aan de maaskade in Maastricht (naast het Landbouwbelang) ligt een graffiti wall of fame: een unieke, legale plek in de Euroregio waar graffitikunstenaars welkom zijn om een piece te zetten. Deze muur ligt vlakbij de Timmerfabriek en zal tijdens de KunstTour de expositieruimte zijn voor verscheidene graffiti kunstenaars die hun sporen reeds verdiend hebben. Zo zullen Jesic, Wodkk, Tinus, Boek, Klick en de heren van Lastplak letterlijk act de presence geven en laten zien hoe de stijlstrijd van de afgelopen dertig jaar heeft geleid van tot de artistieke pieces van vandaag. Kortom, straatkunstenaars exposeren tijdens de kunsttour waar ze zijn begonnen, zijn grootgebracht en beroemd zijn geworden zijn: de straat. Daarnaast krijgt u de kans om zelf de spuitbus in de hand te nemen en onder begeleiding van de professionele straatkunstenaars een piece te zetten tijdens de KunstTour.

Een paar honderd meter verderop in de Timmerfabriek en in galerie Groen Licht zullen een aantal hedendaagse kunstenaars (Collin van der Sluijs, Super A, en Rutger ter Mohlen) laten zien hoe zij zich na openbaar spuitwerk hebben ontwikkeld op doek, stickers, toys & andere sculpturen. Ik zal een aantal groepen kunstliefhebbers begeleiden van de Timmerfabriek naar de graffiti wall-of-fame. Een korte wandeling waarin ik het een en ander zal vertellen over graffiti, de ontwikkeling van en relaties tussen verschillende straatkunstdisciplines en de verhouding tussen straatkunst en algemeen geaccepteerde, hedendaagse kunst. Een verhouding die eigenlijk sinds de ontwikkeling van graffiti onduidelijk is geweest.

Neem bijvoorbeeld Keith Haring, wie vaak met graffiti wordt geassocieerd, omdat hij bekend was in de vroege graffitiscène (begin jaren ’80 in New York) en omdat hij zijn werk deels in dezelfde galerie (de metro) exposeerde. Qua vorm en inhoud hebben de subway drawings van Haring echter weinig te maken met graffiti. Haring’s werk was sociaal bewogen en bestond uit maatschappelijk kritische krijttekeningen, ver weg van de wildstyle pieces waarmee de graffitischrijvers zichzelf adverteerden.
Keith Haring was in de jaren tachtig een bruggenbouwer tussen de jonge, onervaren graffiti-kunstenaars en de gevestigde kunst scene. Daarnaast liet hij met zijn publieke werk zien dat straatkunst niet aan een bepaald medium (de spuitbus) of aan een bepaalde boodschap (zelf-promotie) gebonden is. Jean-Michel Basquiat koos dan wel voor de spuitbus, maar stond qua stijl en inhoud (Basquiat gebruikte een simpel lettertype om zijn sociale observaties op publieke plaatsen te spuiten) ver af van de graffiti-kunstenaars met wie hij optrok. Er zijn tegenwoordig veel meer kunstenaars, die tegelijkertijd op straat en in musea werken. Daarnaast zijn veel hedendaagse kunstenaars werkzaam bij commerciele design en illustratiebureaus.

Naast de ontwikkeling van artiesten zelf zal ik tijdens de rondleiding ingaan op de ontwikkeling van straatkunst. Haring en Basquiat lieten begin jaren tachtig al zien dat publiekelijk toegankelijke kunst niet per se met spuitbus gemaakt hoeft te worden. Tegenwoordig delen veel straatkunstenaars die mening, wat af te lezen valt aan de verscheidenheid van toepassingen waarmee straatkunst wordt gemaakt en geëxposeerd in een openluchtmuseum als Berlijn. Creatievelingen uitten zich met stiften, kwasten, spuitbussen, stencils en stickers. Deze zijn vaak aangebracht op de muur maar ook van oude emmers, vuilnisbakken of bankstellen worden kunstobjecten gemaakt.

Stencil graffiti is een belangrijke graffititoepassing die sinds 2002 op de muur en op de kaart is gezet door de Londense straatkunstenaar Banksy. Tijdens het zetten van een piece voelde hij zich genoodzaakt om een manier te vinden waarmee hij sneller kon werken om zo uit de handen van de politie te blijven. Zijn oog viel op een stencil-plate op een oude tank en hij besloot deze techniek te gebruiken in zijn graffitiwerk. Een nieuwe stijl is geboren en straatkunstenaars over de hele wereld maken zich de techniek eigen, zoals ze de laatste drie decennia al de wildstyle-techniek eigen hebben gemaakt. Zo vindt je in Maastricht bijvoorbeeld stencil graffiti van de zebra, het stofzuigertje en verschillende insecten terug in het straatbeeld.
De makers van deze stencil-graffiti’s zullen door de illegaliteit van hun werk niet uit hun anonimiteit treden tijdens de KunstTour, maar ik zal wel ingaan op de ontwikkelingen van de verschillende disciplines van straatkunst in mijn rondleiding. Waarom verstoren de kunstenaars het straatbeeld? Of maken zij hun kunst simpelweg voor iedereen toegankelijk? Hoe heeft straatkunst, en hebben straatkunstenaars, zich ontwikkeld? Als graffiti een reactie is op ‘het systeem’, hoe is het dan mogelijk dat kunstenaars tegelijkertijd op straat en voor commerciële bedrijven hun ding doen? Kortom, waar komt straatkunst vandaan en waar gaat het naartoe... Tot dan!!!

door Drs. Harm Hofmans

( zie ook het KunstTour programma - 'WOW - I WAS HERE' - graffiti excursie naar Napalmed en The Wall en aansluiten een workshop. Zaterdag 24 en zondag 25 mei om 12.00 u en 15.00 u. Inschrijven, Verzamelen en start in de Timmerfabriek, Boschstraat 5.)

terug